Dat blijkt uit onderzoek van Cobouw. Het gaat om Bernheze, Meierijstad en Gemert-Bakel. De gemeenten hebben geplande woningen als 'vergund' geadministreerd, terwijl de vergunning nog niet rond was.
Voor 1 juli konden projecten die al concrete huisnummers hebben, mee in de oude regeling. Woningen krijgen dan gegarandeerd een kleinverbruikersaansluiting (tot 3 x 80 A). Voor het verkrijgen van die officiële huisnummers is, naast een huisnummerbesluit van de gemeente, een registratie in de BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen) nodig.
Vier keer zoveel registraties
Die maand registreerden Nederlandse gemeenten gezamenlijk bijna vier keer zoveel woningbouwvergunningen in de Basisregistratie adressen en gebouwen (BAG) als gemiddeld. Het was reden voor het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS) om de cijfers niet te publiceren, en voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) om een onderzoek in te stellen.
Cobouw zette op een rij welke gemeenten de meeste vergunde woningen administreerden, en controleerde steekproefsgewijs of er vergunningen waren verleend voor deze projecten. In Meierijstad en Bernheze bleek dat niet altijd het geval. Ook Gemert-Bakel heeft woningen in de BAG gezet terwijl daar nog geen vergunning voor is. Voor de onderzochte projecten in de andere gemeenten van de top 10, zoals Utrecht, zijn wel vergunningen afgegeven.
Belang inwoners boven belang BAG
In de stress die ontstond in de aanloop naar 1 juli zagen sommige gemeenten vroegtijdige registraties als de enige uitweg om te voorkomen dat hun woningbouwplannen jaren in de ijskast zouden belanden. Brabant was op 14 april wakker geschud door een alarmerend bericht van netbeheerder Enexis: de krapte op het elektriciteitsnet is lokaal zo groot, dat er voor projecten die na 1 juli worden aangemeld, voorlopig geen capaciteit beschikbaar is.
De burgemeester van Gemert-Bakel, Michiel van der Veen, vat de overwegingen van de gemeente in een schriftelijke reactie duidelijk samen: “Onze gemeente staat voor een forse woningbouwopgave. De genoemde projecten bevonden zich in een vergevorderd stadium. Het college begrijpt de zorg over de kwaliteit van de BAG, maar heeft het belang van inwoners in dit geval boven het belang van de kwaliteit van de BAG gesteld.”
Ook Bernheze is open over de beweegredenen. De gemeente laat weten dat het college het besluit heeft genomen om vervroegd huisnummerbesluiten af te geven “in het belang van onze inwoners en onze woningbouwopgave”.
'Geen wet overtreden'
Meierijstad, waartoe onder andere Veghel behoort, heeft in juni tientallen projecten in de BAG gezet, samen goed voor maar liefst 2.149 nieuwe woningen. Ter vergelijking: Amsterdam vergunt gemiddeld nog geen 850 woningen per maand. Ook bij sommige van deze woningen was de omgevingsvergunning nog niet afgegeven ten tijde van de BAG-registratie.
Maar Meierijstad vindt dat ze hiermee geen wettelijke regels heeft overtreden. De gemeente beroept zich op de mogelijkheid in de Wet BAG om ‘een andere publiekrechtelijke toestemming’ te gebruiken als basis voor een registratie. De gemeente zegt onder andere ‘principebesluiten’ en ‘anterieure overeenkomsten’ te hebben gebruikt.
Die beslissingen zijn niet altijd openbaar te raadplegen. De gemeente laat verder weten dat de behandelingen van vergunningsaanvragen gewoon doorgaan, ook al zijn de bijbehorende projecten inmiddels als ‘vergund’ in de BAG geadministreerd.
Handleiding: eerst vergunning, dan registratie
Toch lijken de regels duidelijk. In de Praktijkhandleiding BAG staat dat een omgevingsvergunning én een adressenbesluit nodig zijn voor de eerste registratie van een verblijfsobject. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) informeert haar leden op de website als volgt: “Vooral energieleveranciers hebben soms behoefte aan adresgegevens voordat een vergunning definitief is verleend. Het eerder registreren van adressen is echter niet toegestaan.”
In mei stuurde het ministerie van BZK een brief aan alle gemeenten waarin het constateerde dat sommige gemeenten eerder adressen opnemen dan wettelijk is toegestaan, en deed een dringende oproep om géén projecten in de BAG te registreren als ze nog niet vergund zijn. Want, zo vindt het ministerie, te vroege registraties vervuilen de BAG en maken het moeilijk om de woningbouwopgave te monitoren.
Voordringen
Het vroegtijdig registreren van woningen in de BAG kan ook gevolgen hebben voor andere gemeenten. Juist omdat de capaciteit op het elektriciteitsnet beperkt is, kan ‘voordringen’ nadelig zijn voor gemeenten die pas later in de wachtrij aansluiten, omdat ze wél eerst de vergunningsprocedures afronden. Diederik van Herwijnen, woordvoerder van Enexis: “We zijn nu aan het berekenen hoeveel capaciteit er nog te verdelen is. Maar als het op is, kunnen we niet op magische wijze nieuwe capaciteit vrijspelen.”
Alle projecten die voor 1 juli onder de oude regeling zijn aangemeld, krijgen gegarandeerd een aansluiting. Daarvoor is genoeg capaciteit gereserveerd. Het is niet de taak van de netbeheerder om te controleren of er een vergunning is verleend voor het bouwproject. Van Herwijnen: “Dat is iets tussen de gemeente en de ontwikkelaar.”
Registraties weer verwijderen
Wat er gaat gebeuren met de voorbarige BAG-registraties, is niet duidelijk. In de brief van mei vroeg het ministerie al om foutieve registraties voor 1 september te verwijderen. Gemert-Bakel laat Cobouw weten dat het van plan is om de foutieve registraties te herstellen.
In dat geval is de BAG dus een tijdelijk vehikel geweest in de weg naar de felbegeerde stroomaansluiting. Blijven de toegekende stroomaansluitingen dan wel geldig, als de adressen straks ineens toch niet meer bestaan? Enexis laat weten voorlopig geen reden te zien om deze aanvragen anders te behandelen.
Het ministerie van BZK doet nog onderzoek, en wil lopende dat onderzoek geen commentaar geven. Ook de VNG en het Kadaster willen zich niet uitspreken over de kwestie.
